Lập lại thị trường xăng dầu: Kiểm soát chống độc quyền và xoá dần độc quyền

Đâu là căn cứ kiểm chứng

Theo PGS-TS Ngô Trí Long – nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học thị trường giá cả (Bộ Tài chính) thì công thức tính giá cơ sở trong NĐ 84 là khá rõ và minh bạch, nhưng sự mập mờ của DN thể hiện trong cơ cấu tính giá, mà cái này lại chưa được kiểm chứng. Chẳng hạn trong công thức giá thì các loại thuế là rõ (gồm thuế NK, thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB), thuế GTGT, phí xăng dầu), nhưng giá nhập khẩu (giá CIF) thì hiện quy định theo giá Platt’s trên thị trường Singapore.

Nhiều ý kiến cho rằng, để hạn chế sự độc quyền của Petrolimex – Nhà nước phải nắm quyền kiểm soát. Ảnh: Kỳ Anh

Nhưng giá NK thực tế lại chỉ do DN khai và rất khó kiểm chứng, trong khi DN thường NK từ nhiều nguồn và giá thường thấp hơn giá công bố. Hiện cũng chưa có cơ quan chức năng nào đứng ra kiểm chứng được giá NK thực của DN. Vì vậy, không phải ngẫu nhiên mà Bộ trưởng Vương Đình Huệ căn cứ vào giá NK của hải quan cung cấp để nắm được chính xác lỗ, lãi của DN.

Bên cạnh đó, những vấn đề cũng chưa được làm minh bạch trong cơ cấu giá là chi phí định mức, lợi nhuận định mức, DN càng chiếm thị phần lớn thì càng có điều kiện để giảm chi phí, từ đó, cạnh tranh tốt hơn so với DN nhỏ. Hiện NĐ 84 khống chế chi phí định mức và mức hoa hồng định mức là chưa phù hợp.

PGS-TS Ngô Trí Long cũng khẳng định: Qua các lần điều chỉnh tăng – giảm giá cho thấy, việc điều hành giá không đúng với diễn biến của thị trường thế giới. Khi giá thế giới tăng cao, DN lỗ, nhưng chưa được điều chỉnh giá kịp thời dẫn đến DN hạn chế NK, dẫn đến nguy cơ găm hàng chờ tăng giá. Ngược lại, khi giá thế giới xuống thấp, DN bắt đầu có lãi thì lại cân đối để bù lỗ lúc trước, thậm chí quyết định chi hoa hồng cho đại lý cao để bán được hàng, không đếm xỉa đến quyền lợi NTD.

Am hiểu về tài chính DN, TS Nguyễn Thị Lan – Học viện Tài chính lập luận: Gần đây, Petrolimex đã đưa công thức tính giá xăng dầu lên trang thông tin điện tử của mình, nhưng đây là mức giá cơ sở được tính trên quy định của NĐ 84 và các yếu tố đầu vào đều do các cơ quan nhà nước ban hành, chứ không phải giá vốn của DN. Giá vốn có thể cao hơn hoặc thấp hơn xoay quanh giá cơ sở đó, phụ thuộc vào việc ký kết thỏa thuận với nhà cung cấp và thời điểm giao hàng.

Bộ Tài chính: Không có chuyện bất đồng về điều hành giá xăng dầu
Bộ Tài chính cuối tuần qua khẳng định không có chuyện bất đồng về điều hành giá xăng dầu giữa Bộ Tài chính và Bộ Công Thương. Bộ này cũng cho biết, lãnh đạo cao nhất của hai bộ đều có nhận thức chung là điều hành giá xăng dầu kiên trì theo nguyên tắc thị trường có sự quản lý của Nhà nước, lộ trình và liều lượng phải phù hợp với mục tiêu kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo an sinh xã hội. Trường hợp vì lý do khách quan, DN kinh doanh đầu mối xăng dầu bị lỗ thì Nhà nước sẽ giải quyết và yêu cầu các DN phải đảm bảo dự trữ, lưu thông bình thường theo nhiệm vụ được giao để đảm bảo nhu cầu cho sản xuất – kinh doanh và an ninh năng lượng.     Cao Sơn

Chính sự thiếu tường minh trong cơ cấu giá xăng dầu này là nguyên nhân giải thích tình trạng dù giá lên hay xuống thì DN đầu mối nhập xăng dầu luôn kêu lỗ, cơ quan chức năng chịu cảnh “trên đe dưới búa”, ngân sách nhà nước thất thu và NTD “cắn răng chịu đựng” vì không còn lựa chọn khác.

Xoá độc quyền xăng dầu

Nhiều ý kiến cho rằng, để hạn chế sự độc quyền của Petrolimex – Nhà nước phải nắm quyền kiểm soát. TS Vũ Đình Ánh – Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) đề xuất: “Trong cơ cấu bán lẻ xăng dầu, giá vốn NK chiếm 53-66%; các khoản thu của Nhà nước chiếm khoảng 30-42%; phần còn lại là phí kinh doanh và lợi nhuận của DN, khoảng 4-5%. Để ổn định nguồn thu ngân sách, Chính phủ có thể quy định mức thu ngân sách từ xăng dầu bằng số tuyệt đối, đồng thời công bố giá trần bán lẻ xăng dầu theo tháng.

Việc này vừa loại bỏ cơ chế xin – cho, vừa buộc DN kinh doanh xăng dầu tìm kiếm lợi nhuận không dựa vào đề nghị tăng giá mà phải tìm cách giảm chi phí sản xuất. Giá trần xăng dầu sẽ được cơ quan nhà nước công bố công khai, minh bạch và chịu trách nhiệm về tính đúng đắn, chính xác của số liệu công bố. Các khoản phải nộp NSNN (bao gồm thuế và phí) là số tuyệt đối, thay vì số tương đối sẽ khắc phục những tồn tại như việc điều chỉnh tăng giảm thuế NK không kịp thời, vụn vặt, tình thế làm giảm tác dụng của công cụ điều hành thị trường.

Đồng tình với quan điểm cần tự do hóa thị trường xăng dầu, xóa bỏ bao cấp, trợ giá, các DN hoàn toàn tự chủ trong kinh doanh, song TS Nguyễn Minh Phong – Viện Nghiên cứu phát triển KTXH Hà Nội cho rằng, cho đến nay, giá xăng dầu ở VN chưa có cơ chế cạnh tranh thị trường đầy đủ. Thậm chí vận hành theo quy trình ngược, chủ trương cho phép các DN được độc quyền định giá xăng dầu theo giá thị trường thế giới; trong khi phải cho cạnh tranh thị trường đầy đủ và lành mạnh trước khi tự do hóa giá cả để tránh biến độc quyền Nhà nước thành độc quyền DN.

Gần đây còn có sự thỏa hiệp giữa các cơ quan quản lý Nhà nước với DN độc quyền xăng dầu khi chấp nhận mức tăng giá gây sốc (hồi tháng 3.2011)… TS Nguyễn Minh Phong cho rằng: “Cần công khai và kiểm toán sự chính xác của “ma trận” các con số tự kê, tự giải trình, liên quan đến chi phí thực tế đầu vào để có căn cứ hợp lý xác định mức điều chỉnh giá xăng dầu bán ra”.

Liên quan đến vấn đề tái cơ cấu các DN xăng dầu, theo TS Ngô Trí Long: Điều kiện tiên quyết để tạo sự cạnh tranh bình đẳng trên thị trường xăng dầu là tổ chức lại các DN đầu mối xăng dầu để tạo ra các DN có năng lực và mặt bằng xuất phát điểm tương đương nhau. Nguyên Phó GĐ Sở Thương mại HN Vũ Vinh Phú cho rằng: Nhà nước cần cởi mở cho phép các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào lĩnh vực xăng dầu nhằm tạo sân chơi lành mạnh, xóa bỏ độc quyền hoặc lạm dụng vị thế độc quyền thống lĩnh thị trường.

Theo TS Vũ Đình Ánh, cần xoá bỏ hạn chế trong việc cấp phép NK, kinh doanh xăng dầu, tách bạch khâu NK, bán buôn xăng dầu với khâu bán lẻ. Các DN đầu mối NK xăng dầu chỉ chuyên tâm NK với giá có lợi nhất; không được lập hệ thống bán lẻ của riêng mình. Trong khi đó, các DN bán lẻ được quyền lựa chọn nhà NK xăng dầu cấp hàng cho mình và cạnh tranh với nhau để đưa ra mức giá bán lẻ thấp nhất.

Hồng Quân/Báo Lao Động

About nongdan24g

Nông dân 24giờ mỗi ngày cùng lao động tạo ra sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao, những hạt lúa thơm ngon, thực phẩm giàu dinh dưỡng ... và giàu lên nhờ nông nghiệp. Hãy ghé mỗi ngày tại www.nongdan24g.com để có tin nông nghiệp sản xuất mới nhất.
Bài này đã được đăng trong Giao thương và được gắn thẻ , , , , , , . Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s