Sau xả lũ là thiếu nước

Mùa lũ đã qua và cuộc tranh cãi gay gắt về chuyện xả lũ của các hồ thủy điện (chủ yếu các hồ vừa và nhỏ, không do Nhà nước đầu tư) có vẻ như đã tạm lắng. Nhưng cuộc tranh cãi đó rất có thể sẽ ồn ào trở lại vì mùa hạn cũng sắp đến và vùng hạ du lại thiếu nước.

Thủy điện Hương Điền (Thừa Thiên - Huế) đã cố giữ nước gây khô hạn ở vùng hạ du, tạo nên một cuộc tranh chấp nước căng thẳng vào tháng 4-2010 - Ảnh: THÁI LỘC

Do phát sinh nhiều mâu thuẫn gay gắt giữa việc phát điện với việc chống lũ, cấp nước phục vụ nông nghiệp và dân sinh… của các hồ thủy điện nói trên, Chính phủ đã yêu cầu các bộ chủ quản phối hợp với chính quyền các địa phương xây dựng quy chế vận hành hồ và liên hồ. Nhưng thực tế sự phối hợp này là một vấn đề khá phức tạp, không dễ dàng thực hiện.

Trong khi đợi lập quy trình vận hành hồ, theo chúng tôi, tạm thời phải chú ý những điểm sau nhằm giảm bớt căng thẳng.

Vận hành trong mùa kiệt

Với các hồ chứa thủy điện thì nhiệm vụ chủ yếu là phát điện, đặc biệt khi cả nước thiếu điện ngành điện càng khai thác triệt để nguồn nước. Nhưng đến tháng 5-6, nước hồ giảm đến mực nước chết, nhà máy không phát điện, nếu các hồ không có cống xả đáy (hiện nay nhiều hồ như vậy) thì hạ du hoàn toàn bị cắt nước.

Nhiều nơi đã xảy ra hoàn cảnh này, gây nhiều bức xúc cho nông dân, tổn thất nông nghiệp. Ở một số tỉnh miền Trung thường có lũ sớm (lũ tiểu mãn) vào tháng 5-6, nhưng do hồ đã cạn nên chủ hồ thủy điện cố tích nước vào hồ để phát điện, lượng nước xả về hạ du rất ít nên hạ du vẫn thiếu nước.

Chính quyền địa phương lúng túng do chủ sở hữu khác nhau của các hồ chứa. Địa phương bao giờ cũng yêu cầu vận hành hồ làm sao bảo đảm chống lũ trong mùa lụt và cấp đủ nước cho hạ du trong mùa kiệt.

Những yêu cầu đó liên quan trực tiếp đến ngành điện. Ví dụ, các hồ chứa nước lớn như Hòa Bình, Tuyên Quang, Thác Bà… vừa qua xả nước về hạ du phục vụ nông nghiệp hàng mấy tỉ mét khối nước, có nghĩa đã giảm hiệu ích ngành điện hàng trăm tỉ đồng.

Việc này chỉ có Thủ tướng mới quyết định được và không khó lắm để giải quyết vì các hồ chứa nước lớn đó là của Nhà nước. Nhưng với các hồ thủy điện vừa và nhỏ không do Nhà nước đầu tư thì không đơn giản như thế.

Trong trường hợp này, các địa phương phải tính toán cụ thể và rất tiết kiệm số lượng nước cần dùng cấp cho ngành điện, để ngành điện tính toán và quyết định cách vận hành.

Nhưng an toàn hơn cả là ngành điện sẽ giảm từ từ công suất phát điện, làm sao giữ mức nước của hồ trên mực nước chết ở cuối mùa kiệt. Chỉ tăng cường phát điện khi nhờ lũ tiểu mãn mà mực nước hồ đã được dâng cao.

Nếu hạ du có nhu cầu nước mùa kiệt lớn, không có nguồn nước sông nào khác bổ sung thì tìm mọi cách xây dựng cống xả đáy, để trong trường hợp nước xuống dưới mực nước chết, nhà máy ngừng hoạt động vẫn có thể cấp nước cho hạ du.

Và cống này còn làm thêm nhiệm vụ xả bùn cát để kéo dài tuổi thọ của hồ.

Vận hành trong mùa lũ

Đây là vấn đề rất quan trọng và đã gây nhiều tổn thất, thậm chí mất lòng tin của dân trong mấy năm qua. Thực tế có rất nhiều hồ chứa không có dung tích chống lũ cho hạ du, hoặc có nhưng quá nhỏ.

Theo chúng tôi, cần chú ý những điểm sau:

Xác định lại nhiệm vụ chống lũ của các hồ chứa thủy điện. Nếu hồ quá nhỏ mà vùng hạ lưu không có người ở hoặc ở trên cao thì không cần bố trí dung tích phòng lũ. Nếu trên một hệ thống sông có xây dựng nhiều thủy điện vừa và nhỏ thì phải chú ý dung tích chống lũ. Bởi vì cùng một lúc nhiều hồ xả lũ dẫn đến mực nước hạ du tăng nhanh, dân chạy lũ không kịp.

Nếu hồ có dung tích chống lũ thì mực nước hồ trước mùa lũ phải nhỏ hơn mực nước dâng bình thường (gọi là mực nước trước lũ). Dung tích nước tính từ mực nước trước lũ đến mực nước dâng bình thường phải bằng dung tích chống lũ.

Và quan trọng là thời điểm cắt lũ, việc vận hành hồ chứa phải kết hợp với dự báo thủy văn, đảm bảo với dung tích chống lũ đó cắt được phần đỉnh của cơn lũ. Nếu cắt lũ quá sớm sẽ không có tác dụng, xem như hồ không có dung tích chống lũ.

Phải tin vào các thông số thiết kế đã phê duyệt và điều hành đúng như vậy. Tránh tình trạng thấy nước trong hồ dâng cao, dù chưa đạt quy trình gia cường, thậm chí chưa vượt qua mực nước dâng bình thường, đã lo sợ vỡ đập và vội vàng mở van xả lũ, tạo thêm lũ nhân tạo, mực nước hạ du sẽ tăng nhanh gây khó khăn cho công tác phòng chống lũ.

Cần phải chống tình trạng tranh thủ phát nhiều điện trong mùa lũ, chủ hồ cố giữ mực nước trước lũ cao hơn quy định, thậm chí bỏ qua mức nước này, sẽ gây nguy hiểm cho hạ du và an toàn của đập.

Ở những vùng có nhiều trận lũ trong một mùa lũ thì mực nước trong hồ chỉ được trữ đến mực nước dâng bình thường ở trận lũ cuối cùng (cuối mùa lũ). Nếu dâng sớm, gặp trận lũ tiếp theo sẽ vô cùng nguy hiểm.

TS HỒ NGỌC PHÚ/Báo Tuổi Trẻ

About nongdan24g

Nông dân 24giờ mỗi ngày cùng lao động tạo ra sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao, những hạt lúa thơm ngon, thực phẩm giàu dinh dưỡng ... và giàu lên nhờ nông nghiệp. Hãy ghé mỗi ngày tại www.nongdan24g.com để có tin nông nghiệp sản xuất mới nhất.
Bài này đã được đăng trong Nông dân 24G và được gắn thẻ , , , , , , , . Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s