Lễ hội đua bò Bảy Núi (An Giang) Chết trước cửa “thiên đường”

Hào hứng, hấp dẫn, ngoạn mục và đầy bất ngờ… Chính vì thế mà Lễ hội đua bò Bảy Núi (LHĐBBN) đã vượt khỏi giới hạn môn thể thao truyền thống của đồng bào Khmer hai huyện Tri Tôn và Tịnh Biên, trở thành “phần hồn”, làm lung linh thêmvẻ đẹp huyền bí trên vùng Bảy Núi.

Hơn thế nữa, nó còn được ví như “di sản” làm cho vườn hoa văn hóa đất “chín rồng” thêm đậm hương, rực sắc. Thế nhưng, sau gần thế kỷ tồn tại và phát triển, “di sản” này ngày càng nhạt nhoà bản sắc và đứng trước nguy cơ mất hút, mà sự cố không tổ chức được trận chung kết vì nạn hooligan tại LHĐBBN lần thứ 19 vào đầu tháng 10 vừa qua chỉ là sự khởi đầu…

Sau nhiều năm lên kế hoạch, tỉnh An Giang đang chạy “nước rút” hoàn thành thủ tục xin nâng cấp LHĐBBN lên lễ hội quốc gia. Điều này không chỉ mang lại niềm tự hào, sự hãnh diện…, mà còn thắp lên trong mỗi người dân Khmer nơi đây niềm hy vọng môn thể thao truyền thống của mình sẽ vượt khỏi địa giới phum, sóc bay cao, bay xa… Thế nhưng, trước giờ sắp đặt chân lên “thiên đường”, môn thể thao độc đáo, lung linh sắc màu của nền “văn hóa ngũ âm” đứng trước nguy cơ mất hút… bởi sự nhạt nhoà sắc thái, đẫm màu bạo lực!

Đẫm màu bạo lực

LHĐBBN lần thứ 19/2010 tổ chức tại sân chùa Tà Miệt (xã Lương Phi – Tri Tôn) vào tháng 10 vừa qua với sự tham dự của 78 đôi bò đến từ 11 đơn vị trong khu vực ĐBSCL và Vương quốc Campuchia, thi đấu theo 2 hệ thống: Mở rộng và phong trào. Đây được xem như lễ hội lớn nhất so với 18 lần trước đó cả về quy mô và nạn… hooligan. Theo kế hoạch, lễ hội sẽ kết thúc sau 78 vòng đấu.

Tuy nhiên, đến vòng thứ 45 thì ngọn lửa bạo lực đã đốt cháy cuộc chơi. Không đồng tình với quyết định của tổ trọng tài xử đôi bò số đeo 20 của mình thua đôi bò số đeo 16 của ông Trần Văn Cát (Vĩnh Trung – Tịnh Biên), ông Trần Văn Tàn (Núi Voi – Tịnh Biên) đã phản đối bằng cách đưa đôi bò ra chặn đường đua ngay trước khu vực lễ đài và trực tiếp lên bàn BTC “đấu khẩu”. Sau đó, lần lượt chủ các đôi bò số 31 (Nguyễn Văn Luân), 43 (Ngô Văn Luận) – cùng ngụ xã Lương Phi (Tri Tôn), 62 (Chau Ronl) – xã An Hảo (Tịnh Biên) cũng đua bò vào chặn đường đua. Thậm chí, chủ đôi bò 20 còn “quậy tưng bừng” bằng cách đưa bò vào phá bĩnh trận đua thứ 52.

Đôi bò tăng tốc, giàn bừa tạo nên những chùm hoa nước lộng lẫy...

Đến 17h54, trận bán kết 2 vừa xuất phát đã phải tạm ngừng khi chủ đôi bò số 31 và 54 tự đưa bò chạy ngược – xuôi ngay trên đường đua. Lợi dụng sự hỗn loạn này, chủ đôi bò số 01 Nguyễn Thành Tài – xã Châu Lăng (Tri Tôn) – đã dùng gậy điều khiển bò đánh gây thương tích trọng tài… Đến 18h20, trật tự vẫn chưa được vãn hồi, mà sân đấu lại không có đèn, nên BTC quyết định hủy thi đấu chung kết, chia đều giải thưởng cho các đôi bò vào tranh giải nhất – nhì và ba – tư…

Thực ra, từ nhiều năm qua, sắc màu bạo lực đã không ít lần làm hoen ố môn chơi giàu tính nhân văn này với nhiều cảnh tượng sặc mùi “xã hội đen”. Không chỉ tranh cãi, hay dùng lời lẽ thô tục chửi mắng, đe dọa trọng tài, hay BTC…, các chủ bò cũng không chút ngại ngần trong việc dùng nắm đấm để giải quyết mâu thuẫn cá nhân ngay giữa sân đấu.

Nếu nhìn ngược lại lịch sử gần 1/5 thế kỷ của lễ hội có một không hai trên vùng đất “chín rồng” thì mới thấy bao trùm lên nỗi gian truân của mô hình giải trí đậm đà bản sắc ngũ âm này chính là nạn khai thác “ăn sẵn”… Bởi gần như sau khi “gióng trống” nâng cấp thành lễ hội, người ta đã “bỏ dùi” đầu tư. Không chỉ thiếu cập nhật, điều chỉnh “điều lệ thi đấu” phù hợp với thực tế sôi động…, chỉ riêng chuyện chểnh mảng đầu tư sân bãi được xem là hành động châm ngòi cho những cuộc tranh cãi bùng nổ. Bởi mãi đến nay, LHĐBBN vẫn được tổ chức “nhờ” trên sân do nhà chùa xây dựng chủ yếu phục vụ cho người dân trong phum, sóc. Do làm theo kiểu “cây nhà lá vườn” nên thực chất đó chỉ là bờ đất cao bao quanh đường đua với sức chứa 2 – 3 ngàn người.

Trong khi đó do sức hấp dẫn của cuộc đua, mỗi năm LHĐBBN lôi cuốn 20 – 30 ngàn khán giả đến sân, gấp chục lần sức chứa thực tế mà BTC lại không sắp xếp sau khâu soát vé vào sân, nên buộc lòng khán giả phải tự chen lấn tranh giành, cự cãi để kiếm được chỗ… đứng. Đỉnh cao mất trật tự là nạn khán giả tràn xuống sân, lấn hẳn ra đường đua với khí thế như… “không còn chỗ để lùi”. Rồi nạn chen lấn, xô đẩy… của người xem, của lực lượng nhiếp ảnh thái quá… đã che chắn tầm nhìn của trọng tài, gây hoảng loạn cho các đôi bò đang tranh tài, khiến nhiều đôi bị thua một cách oan uổng…

Không chỉ có trang phục, mà ngay cả phần thưởng cũng thiếu sắc thái Khmer. Ảnh: L.T

Nhạt nhoà

Theo Giám đốc Trung tâm TDTT huyện Tri Tôn Quách Kim Hiền, sau 19 năm thi đấu chuyên nghiệp, LHĐBBN vẫn như “cái xác thiếu hồn”, bởi cái thần sắc đặc trưng của cộng đồng Khmer dường như vẫn còn đâu đó bên ngoài sân đấu. Thực tế cho thấy, rất hiếm hoi mới có được chủ bò trang trí hoa văn, họa tiết như các cuộc đua trong phum, sóc trước đây. Còn trang phục và màu sắc của bộ phận thi đấu, lễ tân… phục vụ LHĐB đều lệ thuộc vào sự “tùy tâm” của nhà tài trợ. Thậm chí nơi diễn nhạc ngũ âm, múa lâmthol chưa hề được bố trí không gian riêng, nên gần như mất hút giữa biển người náo nhiệt…

Vì vậy, nhìn bên ngoài, LHĐB cũng na ná với nhiều lễ hội thể thao của người Kinh… Nhìn những “chiến binh đua bò”, những nhạc công ngũ âm đầu đội nón kết, mình mặc áo thun với hàng chữ quảng cáo đầy xa lạ với “văn hóa phum, sóc”, bất giác, tôi ước ao: Giá như người ta để mặc họ đầu quấn khăn rằn (krămma) với hoa văn hình ô vuông nhỏ đặc thù của người Khmer như các chàng trai Ba Na đóng khố nhảy múa trong lễ hội đâm trâu trên Tây Nguyên hẳn sẽ đẹp xiết bao! Đáng tiếc hơn, nạn áp đặt tùy tiện nhiều thứ “ngoại lai” đã vô tình giết chết văn hóa ĐBBN. Điển hình là “áp” thuật ngữ gọi người điều khiển xe cơ giới cho người điều khiển bò: Tài xế – một cách gọi quá hiện đại so với lễ hội trăm tuổi và vô cùng xa lạ với văn hóa đua bò.

Ông Nguyễn Văn Tấn – xã Châu Lăng (Tri Tôn), người được làng ĐBBN tôn vinh là “cao thủ” về tuyển chọn bò – đúc kết: Bò đua phải hội đủ tố chất: Thân thon nhỏ, nhưng gan lỳ, nhanh lẹ mà có sức bền và nhất là thi đấu thật khôn khéo. Vì thế nếu đua bò là nghệ thuật thì khâu chọn bò đua là nghệ thuật của nghệ thuật, vì chỉ có người trực tiếp đua và nắm vững những “ngón nghề” mới làm được. Không chỉ nhìn bên ngoài, mà phải xét kỹ từng chi tiết khớp xương trên lưng, độ dày – mỏng của cậy đuôi, dài – ngắn của lóng chân, to – nhỏ của mắt, mũi… thậm chí là cả xoáy lông trên trán, trên thân và dưới cạnh tai… Điều này chỉ có ở loại bò “cu” lông vàng có nguồn gốc ở Bảy Núi.

Theo PGS-TS Võ Văn Sơn – Phó Trưởng khoa Nông nghiệp và Sinh học ứng dụng (ĐH Cần Thơ) – có thể khẳng định bò đua là đặc sản của vùng Bảy Núi. Thế nhưng do nhiều nguyên nhân: Thói quen thiến (hoạn) bò đực từ lúc còn nhỏ nên khó duy trì được giống tốt, rồi nạn bán “bò non” vì đời sống khó khăn…, nên gần 10 năm qua bò đua đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

Nhận ra nguy cơ này, đầu năm 2010, Sở KHCN An Giang đặt hàng các nhà khoa học di truyền nghiên cứu đề tài “Chọn lọc, bình tuyển và nhân giống đàn bò tại Tri Tôn, Tịnh Biên phục vụ cho LHĐB truyền thống của đồng bào Khmer An Giang”. Đề tài thực hiện trong 3 năm (2010 – 2013) với mục tiêu: Duy trì ổn định nguồn gene quý hiếm của giống bò đua nhằm tạo ra thương hiệu đặc trưng của giống bò vùng Bảy Núi – An Giang. Tuy nhiên, sau khi bảo vệ xong đề cương thì phía tỉnh An Giang có lệnh: Ngừng nghiên cứu, vì cho rằng không có giống bò đua. Một mệnh lệnh “dứt khoát” chẳng kém nhát dao của người thợ thiến bò!

Theo Lục Tùng/Lao Động

Advertisements

About nongdan24g

Nông dân 24giờ mỗi ngày cùng lao động tạo ra sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao, những hạt lúa thơm ngon, thực phẩm giàu dinh dưỡng ... và giàu lên nhờ nông nghiệp. Hãy ghé mỗi ngày tại www.nongdan24g.com để có tin nông nghiệp sản xuất mới nhất.
Bài này đã được đăng trong Giao thương và được gắn thẻ , , , , , , , , , , . Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s