‘Cuộc chiến’ đất hiếm

Sự trỗi dậy của “cường quốc đất hiếm”

Trung Quốc thường tự hào rằng, Trung Đông có dầu mỏ, nước này có đất hiếm. Trong khi các nước phương Tây đình chỉ sản xuất đất hiếm từ những năm 80 do các phí tổn khai thác quá cao, lại lo sợ trước các tác hại đối với môi trường thì Trung Quốc, dù chỉ với 1/3 trữ lượng đất hiếm được khảo sát của thế giới, lại không ngừng đẩy mạnh hoạt động khai thác. Thống kê  năm 2009 cho thấy, Trung Quốc sản xuất tới 97% sản lượng đất hiếm tiêu thụ trên toàn cầu.

Trung Quốc đang giữ thế “độc tôn” trong ngành công nghiệp khai thác đất hiếm.

Tổng Giám đốc Matthieu Courtecuisse và chuyên viên tư vấn Quentin Derumaux của công ty SIA Conseil (trụ sở chính ở Pháp) nhận định, một thời gian dài Trung Quốc bán đất hiếm với giá rẻ và đánh sập ngành sản xuất đất hiếm của các nước khác.

Từ năm 2006, Trung Quốc bắt đầu siết hầu bao lại trong bối cảnh các nước đã lệ thuộc vào đất hiếm Trung Quốc. Hạn ngạch xuất khẩu đất hiếm giảm từ 5 đến 10% mỗi năm với lý do nguồn dự trữ đất hiếm có thể cạn kiệt.

Tuyên bố của Trung Quốc đẩy giá đất hiếm leo thang.

Tháng 7 vừa qua, Trung Quốc tiếp tục tăng sức ép khi quyết định giảm hạn ngạch xuất khẩu 72% trong nửa cuối năm 2010. Giữa tháng 10, Trung Quốc tuyên bố dự kiến sẽ giảm hạn ngạch trong năm tới khoảng 30%. Sản lượng xuất khẩu 60.000 tấn đất hiếm Trung Quốc năm 2004 giảm chỉ còn phân nửa trong năm 2010. Ngay lập tức giá đất hiếm bị “thổi” lên cao đến chóng mặt. Ví dụ như giá dysprosium từ 150 USD một kg tăng lên 400 USD.

Vì vậy, trong bài báo không đề tên tác giả trên tờ China Business Times, người viết “thẳng thắn” nói rằng đất hiếm là “lá bài cực mạnh mà Trung Quốc có thể dùng trong các cuộc đàm phán tương lai với thế giới”.

Cả thế giới lo sợ

Trước tuyên bố “gây chấn động” của báo giới Trung Quốc, dư luận thế giới bắt đầu sử dụng khái niệm “vũ khí đất hiếm” và “chiến tranh đất hiếm” để nói về nguy cơ các quốc gia xuất khẩu đất hiếm sử dụng loại nguyên liệu đặc biệt này để gây sức ép với các quốc gia nhập khẩu.

Nhiều nước trên thế giới bắt đầu lao vào cuộc đua hóa giải thế độc quyền của Bắc Kinh.

Các nước đẩy mạnh hoạt động khai thác đất hiếm.

Là nước chịu ảnh hưởng nhiều nhất nếu Trung Quốc quyết “mạnh tay”, Nhật Bản tuyên bố “tung” 1,25 tỷ USD (tương đương tổng giá trị đất hiếm sản xuất trong một năm) để cung cấp đất hiếm ngoài nguồn Trung Quốc.

Trong cuộc gặp tại Tokyo hồi tháng trước, Thủ tướng Nhật Naoto Kan và Thủ tướng Mông Cổ Sukhbaatar Batbold nhanh chóng thỏa thuận dự án khai thác đất hiếm tại Mông Cổ. Hàn Quốc cho biết cũng bắt đầu tìm nguồn cung cấp khác thay vì từ Trung Quốc như hiện nay (65%).

Trong khi đó, nhận thức được rằng “Mỹ không thể tiếp tục lệ thuộc 100% vào việc nhập các đất hiếm Trung Quốc”, Quốc hội Mỹ đang thảo luận dự luật “Phục hồi việc khai thác các nguyên liệu thiết yếu và đất hiếm”. Lầu Năm Góc cũng khẩn trương tiến hành nghiên cứu để hạn chế sự phụ thuộc của quân đội Mỹ đối với đất hiếm.

Không chịu thua kém, Đức (nhập khẩu mỗi năm từ 3.000 đến 5.000 tấn đất hiếm) đưa ra hàng loạt biện pháp sẽ tìm nguồn cung cấp đất hiếm từ Mông Cổ, Namibia và Mỹ. Thủ tướng Angela Merkel mới đây nhấn mạnh rằng, đã đến “thời điểm bức thiết” để đầu tư mạnh việc khai thác đất hiếm tại Đông Âu và Trung Á nhằm đối phó “sự bành trướng mưu đồ độc quyền từ Trung Quốc”.

Hàn Quốc cũng không ngồi yên. Seoul nghĩ đến khả năng hợp tác tay ba với Tokyo và Washington để tìm nguồn cung ứng khác.

Bản thân một số công ty lớn trên thế giới cũng có kế hoạch tự xoay xở, như trường hợp Sumitomo Corp của Nhật hợp tác với công ty hạt nhân nhà nước Kazakhstan.

Chỉ là phản ứng thái quá?

Tuy nhiên, sự hoang mang của nhiều Chính phủ cũng như doanh nghiệp được giới chuyên gia đánh giá là không cần thiết.

Tom Valliere, Phó giám đốc viện nghiên cứu LLC của Mỹ khẳng định, dù được gọi là đất hiếm, song trên thực tế những nguyên tố trong đất hiếm khá sẵn trong tự nhiên. Mức độ phổ biến của chúng tương đương với nhôm, đồng, thiếc hay chì.

Không chỉ Trung Quốc mới có đất hiếm.
Đất hiếm thật ra không hiếm, nhưng sở dĩ chúng “hiếm” vì công nghệ khai thác và xử lý thường đắt, thậm chí nguy hiểm bởi yếu tố rủi ro cao đối với khả năng gây tổn hại môi trường (quặng đất hiếm thường xuất hiện gần trầm tích các chất phóng xạ chẳng hạn thorium hoặc uranium). Do vậy, phương Tây lâu nay “nhường sân” khai thác đất hiếm cho Trung Quốc. Phí nhân công thấp và luật môi trường thuộc hàng lỏng lẻo nhất thế giới là “ưu thế” số một của công nghiệp khai thác đất hiếm Trung Quốc mà không đối thủ nào địch lại.

Hơn nữa, thực tế trên thế giới, không phải chỉ Trung Quốc có đất hiếm. Cục Địa chất Mỹ khẳng định, những mỏ đất hiếm chưa được phát hiện trên thế giới có trữ lượng đủ lớn để đáp ứng nhu cầu của loài người trong tương lai. Cụ thể, tổng trữ lượng đất hiếm trên toàn cầu lên tới 99 triệu tấn, trong đó Mỹ có 13 triệu tấn.

Ngoài mỏ Mountain Pass, Mỹ còn có mỏ Lemhi Pass cùng Diamond Creek ở Bắc Idaho và mỏ Bokan ở Nam Alaska… mà gần đây được xác định có trữ lượng đáng kể, từ hệ thống dò tìm của Tập đoàn hàng không Boeing hợp tác với công ty U.S. Rare Earths Inc.

Trong khi đó, chiến lược giảm thiểu lệ thuộc nguồn đất hiếm vào Trung Quốc cũng đang được đẩy mạnh. Molycorp, nhà sản xuất đất hiếm duy nhất tại Mỹ đang chuẩn bị loạt chương trình khai thác quy mô có thể tung ra 20.000 tấn đất hiếm vào năm 2012 so với 2.000 tấn hiện tại. Great Western Minerals Group của Canada cũng được cấp giấy phép khai thác đất hiếm tại mỏ Steenkampskraal (Nam Phi), Lynas Corp của Australia đang xây một nhà máy xử lý đất hiếm thô tại Malaysia, trong khi Glencore International AG (Thụy Sỹ) hợp tác với Wings Enterprises (Mỹ) khai thác mỏ đất hiếm tại Pea Ridge thuộc bang Missouri…

Vì vậy, giáo sư Roderick Eggert, trưởng khoa kinh tế tại ĐH Mỏ Colorado nhấn mạnh: “Chúng ta đang phụ thuộc vào nguồn đất hiếm không ổn định của Trung Quốc. Tuy nhiên, tôi nghĩ các doanh nghiệp hoàn toàn có thể bù lỗ trong khoảng thời gian ngắn khi nguồn cung được đa dạng hóa”.

Kingsnorth, phát ngôn viên của Tập đoàn sản xuất chip lớn nhất thế giới Intel cũng tuyên bố, biến động trong nguồn cung đất hiếm không ảnh hưởng nhiều đến giá cả thiết bị điện tử của Intel bởi chỉ một số sản phẩm nhất định sử dụng nguyên liệu đất hiếm. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh tới nhu cầu đa dạng hóa nguồn cung đất hiếm bởi nó có vai trò lớn đối với nền kinh tế nói chung.

Trong khi đó, Dennis Ruse, Phó Tổng giám đốc tập đoàn Iwaki America khẳng định: “Chúng tôi luôn lo ngại đến những yếu tố tác động tới chi phí sản xuất. Tuy nhiên, việc hạn chế nguồn cung đất hiếm cũng chưa thể ảnh hưởng nhiều đến chi phí của chúng tôi”.

Phó giám đốc viện nghiên cứu LLC Tom Valliere kết luận, trước mắt có thể nguồn cung đất hiếm của Trung Quốc còn có giá trị, song về lâu dài, khi nguồn cung được đa dạng hóa, đất hiếm không còn là vấn đề đáng lo ngại.

Đất hiếm là nhóm 17 kim loại ngày càng được dùng nhiều trong các công nghệ cao cấp như laser, điện thoại di động, pin mặt trời, tuabin điện gió, bộ ắc quy cho xe hơi lai điện, tên lửa tầm xa, rađa… 

Mức cầu của thế giới về các đất hiếm tăng 10% mỗi năm, hiện nay lên đến 120.000 tấn so với 40.000 tấn vào năm 2000. Trong một nghiên cứu cho bộ Quốc phòng Mỹ, bà Cindy Hurst, thuộc viện Phân tích an ninh toàn cầu (IAGS) nhận định: “Nếu không có các đất hiếm, phần lớn các công nghệ hiện đại sẽ hoàn toàn khác đi và rất nhiều chức năng có lẽ sẽ không thực hiện được. Ví dụ chúng ta không thể thu nhỏ kích cỡ của điện thoại hay máy tính xách tay”. Nói chung, càng được cách tân (tức càng bền, nhẹ, nhỏ và càng thích hợp với sinh thái), một máy móc càng cần đến các đất hiếm.

Bích Diệp (tổng hợp)/Báo Đất Việt
Advertisements

About nongdan24g

Nông dân 24giờ mỗi ngày cùng lao động tạo ra sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao, những hạt lúa thơm ngon, thực phẩm giàu dinh dưỡng ... và giàu lên nhờ nông nghiệp. Hãy ghé mỗi ngày tại www.nongdan24g.com để có tin nông nghiệp sản xuất mới nhất.
Bài này đã được đăng trong Giao thương và được gắn thẻ , , , , , . Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s